यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ

संशोधनाची मूलतǂवे (Fundamentals of Research) : हा अभ्यासक्रम संशोधनाच्या मूलभूत तत्त्वांवर आणि वैज्ञानिक शोधप्रक्रियेच्या विविध टप्प्यांवर सविस्तर प्रकाश टाकतो, ज्यामध्ये संशोधन समस्या, उद्दिष्टे, गृहीतके आणि माहिती विश्लेषणाचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे. तसेच, शैक्षणिक संशोधनाची संकल्पना आणि त्याचे मूलभूत, उपयोजित व कृती संशोधन हे तीन प्रमुख प्रकार समजून घेऊन, शिक्षकांना शालेय स्तरावरील समस्या सोडवण्यासाठी संशोधक म्हणून कशी प्रभावी भूमिका बजावता येऊ शकते, याचे मार्गदर्शन करतो.

या घटकात शैक्षणिक संशोधनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वर्णनात्मक, व्यष्टी अभ्यास, प्रायोगिक, प्राय-प्रायोगिक आणि ऐतिहासिक संशोधन पद्धतींची ओळख करून दिली जाते. प्रत्येक पद्धतीची संकल्पना, वैशिष्ट्ये, प्रक्रिया, माहिती संकलनाच्या पद्धती, उपयोग, फायदे आणि मर्यादा समजून घेत, संशोधनाच्या उद्दिष्टानुसार योग्य पद्धतीची निवड कशी करावी हे स्पष्ट केले जाते.

या घटकात संशोधन प्रक्रियेतील महत्त्वाच्या मूलभूत संकल्पना आणि संशोधन आराखडा तयार करण्याची प्रक्रिया समजून घेतली जाते. संशोधन समस्या, उद्दिष्टे, संशोधन प्रश्न, परिकल्पना, जनसंख्या व नमुना यांसारख्या संकल्पनांचा अभ्यास केला जातो. तसेच संबंधित साहित्याचा आढावा, संशोधनातील अंतर (Research Gap) आणि पूर्वीच्या संशोधनाचे चिकित्सक विश्लेषण यांचे महत्त्व स्पष्ट केले जाते. शेवटी, संशोधन प्रस्तावाची रचना, वेळापत्रक आणि अपेक्षित निष्कर्ष यांचा समावेश असलेला प्रभावी संशोधन आराखडा तयार करण्याचे कौशल्य विकसित केले जाते.